Quốc hội chính thức 'khai tử' tất cả các dự án theo hình thức BT

Từ năm 2021, các dự án đầu tư theo hình thức hợp đồng xây dựng - chuyển giao (BT) sẽ không còn được quy định trong Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP).
Công ty Tài chính Hoàng Huy lên tiếng sau "ồn ào" về dự án BT Cận cảnh dự án BT “tiền trảm hậu tấu” của Hưng Ngân Group tại Bắc Ninh

Chiều 18/6, với 448/456 đại biểu biểu quyết tán thành (tương đương tỷ lệ 92,75%), Quốc hội đã chính thức thông qua Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP).

Với việc được Quốc hội thông qua, Việt Nam đã có Luật chung, tạo hành lang pháp lý cao nhất để thu hút đầu tư tư nhân vào các lĩnh vực kết cấu hạ tầng thiết yếu theo phương thức PPP.

Một trong những điểm đáng chú ý nhất của Luật PPP mới này các quy định đối với hợp đồng xây dựng - chuyển giao (BT).

Theo đó, Luật PPP thể chế chủ trương dừng thực hiện dự án BT trong giai đoạn tới; đặc biệt, kể từ ngày Luật công bố, sẽ dừng nghiên cứu mới các dự án BT. Luật quy định chi tiết cho các trường hợp chuyển tiếp trên tinh thần thừa kế tối đa các kết quả thực hiện trước đây; Chính phủ sẽ quy định rõ thêm.

quoc hoi chinh thuc khai tu tat ca cac du an theo hinh thuc bt
Dư luận thời gian qua lùm xùm với các dự án BT của Công ty Tài chính Hoàng Huy tại Hải Phòng.

Trước đó, trình bày báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự án Luật PPP, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Vũ Hồng Thanh cho biết, một số ý kiến đề nghị không quy định dự án áp dụng loại hợp đồng BT trong dự thảo luật vì không đúng bản chất hợp tác công tư. Đồng thời đề nghị dừng triển khai mới loại hợp đồng BT vì cho rằng thời gian qua dự án BT đã để lại nhiều hệ lụy, dư luận không tốt; có tình trạng mua công trình giá đắt và đổi lại đất đai và tài sản công với giá rẻ gây thất thoát cho ngân sách Nhà nước.

“Cũng có ý kiến đề nghị tiếp tục quy định dự án áp dụng loại hợp đồng BT trong dự thảo luật. Tuy nhiên, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tiếp thu, chỉnh lý, không quy định loại hợp đồng BT tại dự thảo luật”, ông Vũ Hồng Thanh báo cáo.

Như vậy, kể từ thời điểm ngày luật này có hiệu lực (1/1/2021), sẽ không còn bất cứ dự án nào được đầu tư bằng hình thức BT. Dự án áp dụng loại hợp đồng BT chưa được phê duyệt chủ trương đầu tư thì dừng thực hiện kể từ ngày 15/8/2020. Dự án chưa phát hành hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu thì dừng thực hiện.

Trường hợp đã phát hành hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu thì tiếp tục thực hiện căn cứ hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu và quy định của pháp luật tại thời điểm phát hành hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu.

Đối với dự án đã có kết quả lựa chọn nhà đầu tư trước ngày luật này có hiệu lực, cơ quan ký kết hợp đồng có trách nhiệm tổ chức đàm phán, ký kết hợp đồng căn cứ kết quả lựa chọn nhà đầu tư, hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất, hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu và quy định của pháp luật tại thời điểm phát hành hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu.

Dự án đã ký kết hợp đồng trước ngày luật này có hiệu lực thi hành sẽ tiếp tục thực hiện việc triển khai thực hiện dự án, thanh toán theo quy định của hợp đồng BT đã ký kết và quy định của pháp luật tại thời điểm ký kết hợp đồng.

Theo tìm hiểu, các dự án PPP thực hiện tại Việt Nam trong nhiều năm trở lại (chủ yếu là hình thức BOT và BT), đã huy động được hàng trăm nghìn tỷ đồng xây dựng hạ tầng giao thông quan trọng và hiện đại, góp phần phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, khi thực hiện hai hình thức đầu tư BOT và BT cũng lộ ra những hệ lụy.

Trong báo cáo kết quả kiểm toán tổng hợp năm 2019 gửi Quốc hội mới đây, Kiểm toán Nhà nước đã chỉ ra những tồn tại, hạn chế của 29 dự án BT thuộc diện kiểm toán năm 2019.

Theo đó, hầu hết các dự án đều chỉ định nhà đầu tư; có dự án chỉ định nhà đầu tư sau khi triển khai thi công dự án. Các dự án chủ yếu do nhà đầu tư đề xuất và đưa vào danh mục đầu tư, chuyển đổi hình thức đầu tư dự án từ sử dụng vốn ngân sách nhà nước sang đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP); dự án do nhà đầu tư đề xuất không lấy ý kiến các bộ, ngành theo quy định (dự án Công viên hồ điều hòa Văn Miếu và dự án đầu tư xây dựng Nhà máy nước mặt thành phố Bắc Ninh); có dự án không thực hiện xây dựng và công bố danh mục dự án (dự án Xây dựng đường D3 kết nối vào cảng Sài Gòn - Hiệp Phước); có dự án lựa chọn nhà đầu tư hạn chế năng lực tài chính nên phải thay đổi từ hình thức thanh toán bằng đất sang bằng tiền (dự án xây dựng đường kết nối với cầu Phú Mỹ).

Nhiều nơi xác định tổng mức đầu tư ban đầu không chính xác (dự án xây dựng tuyến đường từ đê Ngọc Thụy đến khu đô thị mới Thượng Thanh, quận Long Biên giảm dự toán 69,2 tỷ đồng, chi phí đền bù giải phóng mặt bằng giảm 754,3 tỷ đồng; dự án xây dựng đường 2,5 đoạn Đầm Hồng - quốc lộ 1A giảm 251,4 tỷ đồng; dự án cải tạo và xây dựng hệ thống cống nối thông hồ Vục, hồ Đầu Băng và hồ Tư Đình, quận Long Biên giảm 26 tỷ đồng, chi phí đền bù giải phóng mặt bằng giảm 59,8 tỷ đồng); dự án Công viên hồ điều hòa Văn Miếu (Bắc Ninh) phê duyệt dự án sau khi triển khai thi công và chưa có báo cáo đánh giá tác động môi trường.

Một số dự án phê duyệt điều chỉnh không đúng quy định và còn sai sót, phê duyệt diện tích và giá đất tạm tính vượt giá trị dự án BT; phê duyệt điều chỉnh dự án chưa xác định rõ nguồn vốn hợp pháp khác; ký hợp đồng BT sau khi nhà đầu tư đã thực hiện thi công và ký kết phụ lục hợp đồng bổ sung chi phí lãi vay từ thời điểm phê duyệt quyết toán dự án BT đến thời điểm được giao đất dự án đối ứng không phù hợp quy định; ký hợp đồng chưa đúng quy định, không đảm bảo nguyên tắc ngang giá; không quy định cơ cấu tỷ lệ vốn chủ sở hữu của nhà đầu tư để thực hiện dự án đền bù giải phóng mặt bằng theo quy định làm tăng chi phí đầu tư thực hiện dự án BT do đơn vị đang tính chi phí lãi vay trên 100% chi phí đền bù giải phóng mặt bằng...

Tại nhiều dự án, việc lập và phê duyệt thiết kế bản vẽ thi công - dự toán còn nhiều sai sót, qua kiểm toán giảm 340,398 tỷ đồng; triển khai dự án trước khi cấp giấy chứng nhận đầu tư; công tác quản lý chất lượng công trình còn nhiều tồn tại; hầu hết các dự án BT và các dự án đối ứng đều chậm tiến độ so với hợp đồng.

Tại các tỉnh Thanh Hóa, Hưng Yên, Vĩnh Phúc vẫn còn tình trạng phê duyệt, giao đất cho nhà đầu tư thanh toán dự án BT khi đã có văn bản tạm dừng của Bộ Tài chính; giao đất thanh toán cho dự án BT chưa phù hợp quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất. Hà Nội và Bắc Ninh giao đất trước khi dự án BT hoàn thành không đúng quy định và giao đất cho nhà đầu tư thực hiện dự án đối ứng không qua đấu giá theo quy định của Luật Đất đai 2013...

Kết quả kiểm toán 28 dự án BT kiến nghị xử lý 5.058,4 tỷ đồng, trong đó có dự án tỷ lệ xử lý lớn so với giá trị được kiểm toán.

Hậu Lộc
Xem phiên bản mobile