Ngoại trưởng Lavrov của Nga bi quan về việc gia hạn START-3, gọi những yêu cầu của Mỹ là không thể chấp nhận được

Nga tin rằng hiệp ước cắt giảm vũ khí hạt nhân START-3, sẽ hết hiệu lực sau 3 tháng nữa (5/2/2021), sẽ không được gia hạn. Ngoại trưởng Sergey Lavrov, người đã đổ lỗi cho các điều kiện do các nhà đàm phán Hoa Kỳ đặt ra.
Nga kêu gọi NATO nghiên cứu kỹ đề xuất của Tổng thống Putin về INF Nga kêu gọi NATO nghiên cứu kỹ đề xuất của Tổng thống Putin về INF
Hiệp ước Cấm vũ khí hạt nhân của LHQ đã đủ điều kiện có hiệu lực Hiệp ước Cấm vũ khí hạt nhân của LHQ đã đủ điều kiện có hiệu lực
Mỹ sẵn sàng đàm phán “ngay lập tức” với Nga về gia hạn thỏa thuận START-3 Mỹ sẵn sàng đàm phán “ngay lập tức” với Nga về gia hạn thỏa thuận START-3
Hiệp ước NEW START dường như đã kết thúc: Ngoại trưởng Lavrov của Nga bi quan về việc gia hạn hiệp ước vũ khí hạt nhân trong tương lai, gọi những yêu
Một tên lửa đạn đạo xuyên lục địa Topol-M (Ảnh: Sputnik / Ramil Sitdikov)

Hiệp ước START-3 dường như đã kết thúc, Ngoại trưởng Lavrov của Nga bi quan về việc gia hạn hiệp ước vũ khí hạt nhân trong tương lai, gọi những yêu cầu của Mỹ là không thể chấp nhận được.

Phát biểu trong một cuộc họp báo trực tuyến vào thứ Năm (12/11), Ngoại trưởng Lavrov phàn nàn rằng chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump quá quan tâm đến thắng thua, điều này không chỉ kéo dài đến các cuộc bầu cử mà còn cả các cuộc đàm phán và giao dịch với nước ngoài.

Ông Lavrov nói: “Các cuộc trò chuyện được thực hiện với tâm lý ‘ai sẽ thắng, ai sẽ thua ’. “Khi nói về hiệp ước START, mọi người đều có thể thắng nếu chúng tôi gia hạn nó mà không có bất kỳ điều kiện tiên quyết nào.”

Hiệp ước START đầu tiên được ký kết vào năm 1991 bởi Tổng thống Mỹ lúc bấy giờ là George H.W. Bush và người đồng cấp Liên Xô Mikhail Gorbachev, và hết hạn vào năm 2009. Tiếp theo là START-3 (New START), Tổng thống Barack Obama và Dmitry Medvedev đã đồng ý. Thỏa thuận đưa ra các hạn chế về số lượng đầu đạn hạt nhân được triển khai, nhưng không hạn chế số lượng tên lửa không hoạt động được phép dự trữ. Hiệp ước hiện tại sẽ hết hạn vào ngày 5 tháng 2 năm 2021 và những yêu cầu của Washington đang là một trở ngại.

Đặc biệt, Ngoại trưởng Mỹ lưu ý rằng Mỹ muốn Nga loại bỏ hoàn toàn việc sử dụng phương tiện dưới nước Poseidon (siêu ngư lôi hạt nhân của Nga, có thể xuyên thủng bất kỳ lá chắn phòng thủ nào và nó có sức hủy diệt khủng khiếp, có thể xóa bỏ cả một lục địa) và tên lửa hành trình Burevestnik, cả hai đều chạy bằng năng lượng hạt nhân. Washington cũng muốn tạo các chốt kiểm soát tại các cơ sở chế tạo vũ khí của Nga.

Ông Lavrov giải thích: “Chúng tôi đã gặp tình huống khi các thanh sát viên Mỹ đang ngồi ở cổng các nhà máy phức hợp công nghiệp-quân sự của chúng tôi. "Đây là vào những năm 1990, và sẽ không bao giờ có sự trở lại của hệ thống (mô hình) này."

Với tình hình hỗn loạn đang diễn ra xung quanh cuộc bầu cử Mỹ, Ngoại trưởng Lavrov giải thích rằng ông không mong đợi nhận được bất kỳ đề xuất thực tế nào từ Washington, và do đó vẫn bi quan về việc hiệp ước START sẽ được gia hạn.

“Xem xét sự cường điệu đã phát triển ở Hoa Kỳ như là một phần của việc kiểm phiếu đang diễn ra, các vụ kiện và những xáo trộn khác, có lẽ không hợp lý khi mong đợi bất kỳ đề xuất rõ ràng nào từ người Mỹ,” ông nói. “Quả bóng bây giờ đang ở trong sân của họ. Nếu câu trả lời là không - thì, chúng tôi sẽ sống mà không có thỏa thuận ”.

Kể từ khi ông Trump nhậm chức tổng thống Mỹ, Washington đã muốn rút khỏi các hiệp ước mà họ cho là không có lợi. Những vấn đề này không chỉ liên quan đến kiểm soát vũ khí, mà còn bao gồm cả Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA) đến Hiệp định Paris về Biến đổi Khí hậu.

Vào ngày 16 tháng 10, Tổng thống Nga Vladimir Putin đề xuất gia hạn hiệp ước hiện tại thêm một năm, mà không thêm bất kỳ điều kiện bổ sung nào.

New START là gì?

Hiệp ước cắt giảm và hạn chế vũ khí tấn công chiến lược START (tiếng Anh: Strategic Arms Reduction Treaty, viết tắt: START).

Hiệp ước cắt giảm và hạn chế vũ khí tấn công chiến lược START mới (New START), còn gọi là START-3

Hiệp ước New START được ký kết vào tháng 4/2010 tại Prague (Czech) và là kết quả của cuộc đàm phán giữa Tổng thống Mỹ Barack Obama và Tổng thống Nga Dmitry Medvedev. Sau khi được thông qua, Hiệp ước chính thức có hiệu lực từ ngày 5/2/2011.

Hiệp ước quy định mỗi bên cắt giảm kho vũ khí hạt nhân của mình để sau 7 năm và trong tương lai tổng số vũ khí không vượt quá 700 tên lửa đạn đạo liên lục địa, tên lửa đạn đạo bố trí trên tàu ngầm và máy bay ném bom hạng nặng, cũng như 1.550 đầu đạn và 800 bệ phóng đã được triển khai và chưa triển khai.

Quan trọng hơn, mỗi bên cho phép bên còn lại tiến hành thanh tra tại hiện trường để các bên có được sự tin tưởng cao về việc các điều khoản của Hiệp ước được tuân thủ. Hai nước cũng tổ chức các cuộc họp thường xuyên trong khuôn khổ Ủy ban Tham vấn song phương để giải quyết những bất đồng hoặc những nghi vấn về việc triển khai hoặc thủ tục triển khai.

Có bao nhiêu Hiệp ước START?

New START thay thế cho Hiệp ước START-1 được ký kết vào năm 1991 và Hiệp ước cắt giảm tiềm lực tấn công chiến lược (SORT) hay còn gọi là Hiệp ước Moscow được ký vào ngày 24/5/2002. Tuy vậy, New START thực chất là hiệp ước mang tên START thứ 4 xuất hiện trong lịch sử quan hệ giữa Nga và Mỹ.

Hiệp ước START (được đổi tên thành START-1 sau khi Mỹ và Nga thực hiện các cuộc đàm phán hiệp ước START thứ hai) được ký vào ngày 31/7/1991 bởi Tổng thống Mỹ George H. W. Bush và Tổng thống Liên bang Xô Viết Mikhail Gorbachev và chính thức có hiệu lực vào ngày 5/12/1994. Có hiệu lực kéo dài 15 năm, Hiệp ước quy định hai bên giảm số lượng đầu đạn hạt nhân ở mức 6.000 đơn vị và giảm số lượng tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM) và máy bay ném bom xuống con số 1.600.

Được Tổng thống Ronald Reagan giới thiệu tại Mỹ vào ngày 9/5/1982 và đề xuất tại Geneva (Thụy Sỹ) vào ngày 29/6/1982, START-1 được coi là hiệp ước kiểm soát vũ khí lớn nhất và phức tạp nhất trong lịch sử. Tuy vậy, nó đã giúp loại bỏ khoảng 80% các loại vũ khí hạt nhân tồn tại trên thế giới lúc bấy giờ.

Sau khi Liên Xô tan rã, Moscow và Washington cũng đã tiến hành đàm phán để ký kết Hiệp ước START-2 nhằm cấm sử dụng tên lửa đa đầu đạn phân hướng (MIRV) và ICBM. START-2 đã được hai nhà lãnh đạo Mỹ - Nga thời đó là Tổng thống Bush và người đồng cấp Nga Boris Yeltsin ký kết vào ngày 3/1/1993. Mặc cho đàm phán và ký kết thành công, nhưng START-2 lại không được đưa vào thực tiễn. Theo Moscow, START-2 chỉ có quyền tồn tại trong điều kiện gìn giữ Hiệp ước hạn chế hệ thống phòng thủ tên lửa (ABM). Nhưng sau khi Washington rút khỏi Hiệp ước ABM vào năm 2001, START-2 đã chính thức bị khai tử.

Thay vào đó, năm 2002, các bên ký Hiệp ước SORT có hiệu lực từ ngày 1/6/2003. Theo đó, cả Mỹ và Nga phải hạn chế số lượng đầu đạn hạt nhân đang trong trạng thái trực chiến còn 2.200 đơn vị.

Vào năm 1997, tại Helsinki (Phần Lan), Tổng thống Mỹ Bill Clinton và Tổng thống Nga Boris Yeltsin đã gặp nhau và thống nhất về cơ bản khung ban đầu của Hiệp ước START-3 nhằm giảm mạnh các kho vũ khí hạt nhân đã được triển khai của cả Mỹ và Nga, tiếp nối thành công của đàm phán START-1 và START-2. Tuy nhiên, các cuộc đàm phán đã bị phá vỡ bởi nhiều lý do khác nhau và hiệp ước không bao giờ được ký kết.

Doãn Trung (Theo RT)
Xem phiên bản mobile