Đại thủy nông Nậm Rốm mạch nguồn tưới mát cánh đồng Mường Thanh

Vượt qua quá khứ đạn bom, những mất mát đau thuơng của một thời chiến tranh hoa lửa. Gần chục năm sau Chiến thắng Điện Biên Phủ, năm 1963 trên 2.000 thanh niên xung phong từ mọi miền Tổ quốc đã bắt tay vào xây dựng công trình Ðại thủy nông Nậm Rốm. Bằng đôi tay trần và bàn chân đất, họ đã chinh phục thiên nhiên, làm nên Công trình Ðại thủy nông lớn nhất Tây Bắc lúc bấy giờ.    
Sức sống mới trên chiến trường Điện Biên Phủ Người trẻ với trọng trách tiếp bước truyền thống cha ông Tạm dừng thu hồi sổ hồng tại các dự án sai phạm của Mường Thanh

Khi chưa có công trình Đại thủy nông Nậm Rốm, nguồn nước tưới cung cấp cho cả cánh đồng Mường Thanh chỉ nhờ vào nước trời, gieo cấy được khoảng 1.000 ha lúa mùa. Từ khi công trình thủy lợi lớn thứ 2 miền Bắc thời bấy giờ đi vào hoạt động, thì cánh đồng ở xứ Mường Then - Mường Trời mới có khả năng tự chủ nước tưới, nâng tổng diện tích gieo cấy lên gấp nhiều lần. Công trình này đã ghi dấu ấn lịch sử quan trọng của lực lượng Thanh niên xung phong tại vùng đất lịch sử Điện Biên và giờ đây vẫn là “mạch sống” giữ vị trí vô cùng quan trọng đối với cánh đồng lớn nhất khu vực Tây Bắc này.

dai thuy nong nam rom mach nguon tuoi mat canh dong muong thanh
Đại thủy nông Nậm Rốm

Công trường Đại thủy nông Nậm Rốm chính thức được khởi công xây dựng ngày 3 tháng 10 năm 1963. Hơn 2.000 cán bộ, đội viên, trong đó hơn 800 thanh niên tháng 8 Thủ đô và thanh niên nhiều tỉnh miền xuôi như: Hưng Yên, Thái Bình, Nghệ An, Hà Tĩnh, Nam Định, Thanh Hoá… đã xung phong lên Điện Biên. Họ mang sứ mệnh và trọng trách cao cả là phải hoàn thành công trình Đại thủy nông Nậm Rốm trong thời gian sớm nhất để tạo nên “mạch sống” cho Điện Biên thoát khỏi tình trạng thiếu đói, giáp hạt.

Đại thủy nông Nậm Rốm đã hoàn thành sau gần 7 năm, trong hạnh phúc vô bờ của người dân Mường Thanh. Công trình gồm: Đập tràn bằng đá hộc và bê tông dài 127 mét qua sông Nậm Rốm; hệ thống tường chắn bằng bê tông cốt thép dài 68 mét, cao 17 mét; hệ thống cống lấy nước, cống xả cát và hơn 34km kênh dẫn nước ôm trọn cánh đồng Mường Thanh. Trong đó, kỳ vĩ nhất là đập đầu mối công trình dâng nước có dạng thủy lực tràn ofixerop, xây bằng đá bọc bê tông, có chiều cao hơn 9 mét nằm ở cửa ngõ Him Lam của thành phố Điện Biên Phủ. Từ đập đầu mối này, nước sẽ được chia đều sang hai tuyến kênh Tả - Hữu làm nhiệm vụ “dẫn thủy, nhập điền” cung cấp nước tưới cho toàn bộ cánh đồng Mường Thanh.

dai thuy nong nam rom mach nguon tuoi mat canh dong muong thanh
Nhánh kênh tả của Đại thủy nông Nậm Rốm vươn mình, cung cấp nước tưới cho ruộng đồng.

Ông Trần Công Chính, Hội trưởng Hội Cựu Thanh niên xung phong tỉnh Điện Biên, một trong những người đầu tiên tham gia xây dựng công trình và trải qua bao gắn bó, thăng trầm lịch sử với công trình từ đó đến nay, cho biết: Riêng công đoạn ngăn dòng để mà thi công nền móng của đập rất khó khăn bởi vì lúc bấy giờ thi công hoàn toàn thủ công. Đắp đất thủ công, đắp đê quai xanh thủ công, tất cả các công đoạn đều thủ công hết. Do đó chặn lại cả 1 con sông để tạo ra khoảng trống để mà xây dựng móng của đập dâng nước là một việc cực kỳ khó khăn. Lúc bấy giờ tập trung toàn bộ lực lượng cán bộ kỹ thuật và lực lượng thanh niên xung phong phải khỏe mạnh, nhanh nhẹn làm việc 24/24 thi công không có lúc nào ngớt.

Những năm tháng lao động xây dựng công trình Đại thủy nông Nậm Rốm cũng là lúc mà đế quốc Mỹ leo thang bắn phá miền Bắc ác liệt nhất. Khi đó, lực lượng Thanh niên xung phong phải trải qua muôn vàn khó khăn vất vả, khi vừa phải thi công một công trình thủy lợi với quy mô lớn bằng toàn bộ sức người, vừa phải chống trả máy bay địch bắn phá dữ dội. Doanh trại của các tổ, đội liên tục phải sơ tán vào rừng tránh máy bay, pháo sáng của địch. Ban ngày vào rừng sơ tán, ban đêm lại ra đào đắp, đổ bê tông xây dựng công trình. Trên công trường khi đó đã có 18 thanh niên xung phong hy sinh trong khi làm nhiệm vụ.

Với khẩu hiệu “ba bù” (bù mưa, bù ốm, bù phòng không), lực lượng thanh niên xung phong tham gia xây dựng công trình đã tăng ca, đẩy giờ làm việc lên từ 10 đến 12 giờ lao động/ngày, như để khẳng định sức trẻ, sự đoàn kết, lòng quả cảm, nhiệt huyết và thái độ hăng say làm việc của thế hệ thanh niên xung phong thời bấy giờ.

dai thuy nong nam rom mach nguon tuoi mat canh dong muong thanh
Hai vợ chồng cựu thanh niên xung phong Đỗ Vũ Xô thăm đập đầu mối Đại thủy nông Nậm Rốm..

Ông Đỗ Vũ Xô, Phó Ban liên lạc Hội cựu Thanh niên xung phong Công trình Đại thủy nông Nậm Rốm, nhớ lại: Đế quốc Mỹ đánh phá ác liệt ban ngày thì chúng tôi làm đêm. Làm đêm, pháo sáng địch bắn xuống rất sáng thì chúng tôi lại tiếp tục sơ tán, khi nào hết pháo sáng chúng tôi lại ra lao động. Có thể nói thời kỳ đó rất gian khổ, vất vả và cũng rất ác liệt. Chúng tôi chỉ nói một câu ngắn gọn như thế này là chẳng sờn ý chí niềm tin, chúng tôi vẫn giữ vững niềm tin và ý chí, quyết tâm làm cho được xong công trình đảm bảo đúng tiến độ thi công mà trên đã đặt ra.

Gần 6 thập kỷ trôi qua, ngày nay, Đại thủy nông Nậm Rốm, công trình mang đậm dấu ấn sức trẻ của lực lượng thanh niên xung phong tại Điện Biên vẫn ngày đêm lặng lẽ đưa nước về tưới tiêu cho cánh đồng Mường Thanh, đưa thâm canh tăng vụ từ 1 lên 2 vụ lúa và trồng cây vụ Đông, góp phần quan trọng vào công cuộc phát triển kinh tế xã hội của địa phương.

dai thuy nong nam rom mach nguon tuoi mat canh dong muong thanh
Mùa lúa chín trên cánh đồng Mường Thanh

Năm 2003, hệ thống kênh mương được bê tông hóa dần dần hoàn thiện, kết hợp với việc xây dựng và đưa vào sử dụng, khai thác chùm hồ gồm 9 hồ lớn trên địa bàn, nên diện tích tưới ngày càng được nâng cao. Nếu năm 1984, tổng diện tích lúa 2 vụ của Điện Biên chỉ gần 2.400 héc ta, thì đến nay, tổng diện tích lúa 2 vụ của tỉnh đã tăng lên hơn 7.000 héc ta, năng suất lúa tăng từ 20tạ/héc ta lên trên 60 tạ/héc ta.

Kỷ niệm Chiến thắng Điện Biên Phủ, ngày 7/5/2015, Công trình Đại thủy nông Nậm Rốm đã được tỉnh Điện Biên tổ chức lễ công bố Quyết định và đón nhận Bằng xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh. Điều này thể hiện sự tri ân đối với các thế hệ cha anh đi trước, đồng thời cũng là lời nhắc nhở thế hệ đi sau gìn giữ, phát huy các giá trị kinh tế, lịch sử quan trọng của công trình này.

Mai Khôi
Xem phiên bản mobile